TRỒNG RAU SÂN THƯỢNG- BẠN CẦN CÓ GÌ?

Mình viết bài này dành cho một số bạn inbox hỏi mình cách trồng rau như thế nào? Tại sao em trồng không lên, tại sao mình trồng bị chết. Có rất nhiều băn khoăn cho một nông dân bê tông làm thế nào để có một vườn rau xanh tốt, đúng chuẩn hữu cơ. Bài viết này mang tính chất kinh nghiệm cá nhân của một nông dân mất gốc ba đời với hơn một năm trồng rau có thành công và thất bại, theo một tiêu chí hướng đến là đơn giản hóa mọi việc. Bạn cần phải trả lời và làm theo một số câu hỏi sau:

Bạn cần có gì?

Bạn cần làm gì?

Bạn cần học gì?

Trồng rau sân thượng rất tốn thời gian, công sức và tiền bạc. Nếu trồng hoàn toàn hữu cơ thì còn tốn kém hơn nữa nhưng bù lại bạn sẽ thu nhận được nhiều giá trị hữu hình và vô hình. Giá trị hữu hình là gì? Bạn và gia đình có rau sạch để ăn, giá trị vô hình cho bạn cái gì? Bạn có một không gian sống xanh, bạn có những trải nghiệm thú vị khi chăm sóc vườn tược, bạn sẽ giảm được các nguy cơ bệnh tật, giảm căng thẳng mệt mỏi...

Quay trở lại với ba câu hỏi trên, ở bài viết này mình sẽ trả lời câu hỏi đầu tiên: Bạn cần có gì?

Đầu tiên, cái bạn cần là một không gian đủ để bạn kê được tối thiểu 40-50 thùng xốp cỡ trung bình đảm bảo cung cấp rau ăn cho 5 người, vì vậy diện tích cần có là từ 15m2 trở lên. Sân thượng nhà bạn có thể có mái che hoặc không mái che. Không có mái che có những ưu điểm, nhược điểm, nhưng không có mái dễ dàng khắc phục hơn có mái. Với sân thượng không có mái bạn không lo thiếu điều kiện cần thứ hai đó là: Nắng. Bởi vì, dù nhà bạn có quay hướng nào thì vẫn có đủ nắng. Nhưng sân có mái thì bạn lại phải có điều kiện kèm theo: có ít nhất ba mặt không tiếp giáp nhà hàng xóm để có nắng chiếu tối thiểu là 4 tiếng. Không có điều kiện kèm theo này bạn vẫn ấp ủ ý tưởng trồng rau thì bạn phải gỡ mái tôn ra và thay bằng mái nhựa trong.

Cái bạn cần tiếp theo là bạn phải xử lý để không gây ra việc thấm nứt sàn. Mặc dù nhà mình đã được xử lý chống thấm, có mái che, nhưng mình vẫn quan tâm vấn đề này hàng đầu. Gần như tất cả các thùng chậu trồng cây được làm theo mô hình Earthbox, được kê cao trên so với mặt sàn từ 30-50cm, dòng chảy của thoát nước được đảm bảo thông thoáng. Bạn phải lưu ý vấn đề này nếu không muốn một tiền gà mười tiền thóc nhé.

Tiếp theo bạn cần có: Vật chứa (thùng xốp hay chậu thông minh), chất trồng bao gồm: đất sạch (đất phù sa), phân bò/ phân gà/phân chuồng đã hoai mục, phân trùn, xỉ than, trấu tươi/ mùn dừa( đã xả chát), tro và rác hữu cơ như cuộng rau, bã đậu, vỏ dứa, đầu cá, vỏ tôm, cua; các yếu tố vi lượng để cải tạo đất và kháng bệnh: vôi bột, nấm trichoderma.

 Thùng xốp có tất cả ba loại: Với quy mô 40-50 thùng bạn có thể chia ra: 30 thùng làm theo mô hình Earthbox, 10 thùng xốp trồng rau ngập nước (muống (mùa Hè), cần và cải soong (mùa Đông), rau gia vị: ngổ, rau răm), 10 thùng xốp không thủng đáy có thoát nước cách đáy 5-7cm để trồng các cây lưu niên có rễ cọc và ăn sâu như: chùm ngây, rau ngót, kể cả ngót nhật....

Mình xin lưu ý chi tiết rất quan trọng là đất trồng. Nếu bạn tìm được nguồn cấp đất uy tín thì bạn không phải tốn nhiều thời gian cho việc phối trộn đất trồng. Trong thực tế thì một số nơi họ trộn đất chỉ trồng rau tốt được một vụ, vụ sau rau lên rất lẻo nghẻo. Chưa kể nếu như họ trộn thêm NPK vào trong đất, thì mục tiêu hướng đến rau sạch chuẩn hữu cơ đã hoàn toàn phá sản mà bạn hoàn toàn không hay biết. Vì thế, mặc dù rau bạn trồng ra, rau bạn không sử dụng thuốc trừ sâu, nhưng rau bạn trồng có dư lượng Nitrat...Nếu bạn không tìm được nguồn cấp đất uy tín, bạn phải tự đi tìm kiếm đất thì lại có thêm một lưu ý: không nên chọn đất ở ruộng đã được trồng rau màu vì một lý do rất đơn giản, đất đó đã được trồng rất nhiều năm, được bón tắm và ngấm rất nhiều phân bón vô cơ và thuốc trừ sâu.

Cái bạn cần tiếp theo là giống cây trồng. Với một nông dân sân thượng tập sự, tôi khuyên bạn nên mua giống sẵn. Bởi đơn giản khi mới trồng rau, ai cũng hừng hực khí thế tiến quân vào...nông nghiệp vậy mà sau hai tuần gieo cấy, mất bao công sức tưới tắm mới lên được vài cái lá thì tâm lý, khí thế sẽ hơi xuống xuống. Thay vì thế, bạn mua giống sẵn, bạn sẽ tiết kiệm được thời gian tối thiểu là hai tuần. Sau hai tuần lập vườn, bạn đã có một cái vườn xanh xanh, xinh xinh để mà khấp khởi mong chờ thành quả. Ở những vụ tiếp theo, khi đã có nhiều kinh nghiệm, dư dả thời gian, tâm lý thoải mái bạn hãy mua hạt giống về gieo hoặc lưu lại hạt giống từ cây đã gieo trồng vụ trước như hạt mồng tơi, rau dền, rau đay....

Bạn cần trồng các loại cây gì? Thường thì phải theo nhu cầu sở thích của bạn. Mình chỉ gợi ý mấy loại dễ nhất và ít sâu bệnh theo ý kiến, kinh nghiệm chủ quan của mình, không tham khảo luận cứ khoa học đâu nhé. Tỷ như mùa Hè này bạn có thể trồng: mồng tơi, rau đay, rau dền, rau ngót, rau ngót nhật, rau muống, chùm ngây, rau lang, rau sâm đất và đặc biệt là món hẹ. Cách trồng các loại, tỷ lệ cây giống chia vào các thùng sẽ có ở bài tiếp theo: Làm gì?

"Người ơi người ở đừng về"

Hôm nay, một số thầy cô, bạn bè và các học trò thân thiết của chị đã cùng nhau đưa một phần tro cốt của chị về với quê hương thứ hai của chị. Tin chị ra đi mãi mãi đã khiến bạn bè, đồng nghiệp bất ngờ và thương tiếc. Chị là một người bạn nước ngoài mà tôi yêu quý. Hai chị em biết nhau hơn chục năm, chị đã có mặt trong những thời điểm quan trọng của cuộc đời tôi, khi tôi kết hôn, khi tôi có đứa con đầu lòng, chị đều đến tận nơi chúc mừng và chia sẻ. Mỗi dịp chị sang, hai chị em lại hẹn hò gặp mặt, lại hoan hỷ nhận những món quà bé xinh chị cẩn thận chu đáo chuẩn bị. Chị - một người mà tôi nghĩ trong tâm trí mọi người luôn được dành cho những lời nhận xét tốt đẹp nhất: chu đáo, cẩn thận, thân thiện... Tôi nhớ mãi ánh mắt rất vui của chị khi chị thông báo sắp sang Úc dự hội thảo. Một người lúc nào công việc cũng là hàng đầu và toàn thời gian nhưng lại vẫn chu đáo với tất cả các mối quan hệ. Chị đi cũng sắp được một tháng, hôm nay chị đã ở lại mãi mãi nơi mảnh đất Việt Nam này. Nơi mà chị coi là quê hương thứ hai, nơi mà chị bảo chắc tiền kiếp chị là con dân nước Việt. Giữa dòng sông Mẹ, trước vong linh chị, tôi chúc chị về với cõi cực lạc luôn an vui. Tôi tin người như chị sẽ được ở bên những đấng chí linh. Sông ơi, hãy đón chị trở về, ôm ấp và chở che cho một người con đất Việt từ tiền kiếp, một người Thái yêu tiếng Việt, yêu Việt Nam bằng một tình yêu chân thành. Thương nhớ tiễn chị!

ĐẢO HÒN DẤU

Đã đi Đồ Sơn nhiều lần nhưng đây là lần đầu tiên đặt chân khám phá Đảo Hòn Dáu. Mất 10 phút đi thuyền nhưng tưởng như lạc vào một thế giới khác: hoang sơ, giản dị đối lập hoàn toàn với những ồn ã bên kia bến tàu.

Thong thả chậm rãi thả bước trong rừng nguyên sinh toàn đa búp đỏ cảm giác thật thanh bình. Những cây đa cao lớn, thả từng chùm rễ vững chãi, mạnh mẽ bám vào đất. Cây lá, dây leo đan ken xanh rì. Cùng với tiếng lá đưa xào xạt, văng vẳng tiếng sóng vỗ vào vách đá rì rầm. Đi tiếp lên là trạm khí tượng, tưởng như lạc vào bối cảnh truyện ngắn "Lặng lẽ Sa Pa". Đi tiếp đến đỉnh đảo là hải đăng đảo Hòn Dấu. Leo đến đỉnh hải đăng cảm giác bao chùm lúc đó là rợn ngợp, khi phóng tầm mắt ra xa, khi gió biển hun hút phả vào người mát lạnh.

Chính phủ đã phê duyệt dự án lấp biển nối đảo với đất liền, sẽ làm các dự án nhà ở và vui chơi mà không động đến cảnh quan đảo Dấu. Trong lòng mơ hồ dấy lên nỗi niềm tiếc nuối nho nhỏ, liệu sau vài năm nữa, có còn cảnh quan yên bình, hoang sơ, nguyên thủy như bây giờ không nhỉ?

SỰ KIỆN CUỐI TUẦN

Cuối tuần, bố và bà về quê tham dự lễ sang nhà mới cho cố nội, nhà có ba mẹ con ở nhà. Và trong ba ngày này có một sự kiện vô cùng trọng đại đã xảy ra: Bạn Khoai đã biết rửa bát. Lần một bạn còn vụng về, lần hai bạn đã khéo léo hơn, biết miết, xoáy, kì cọ rất sạch sẽ. hihi. Có một lần không bị ướt áo, còn lại là rửa xong đồng thời phải thay áo. Bạn làm việc rất tự giác. Bạn làm việc tự giác bởi bạn: được trả lương. 

Câu chuyện bắt nguồn từ hơn nửa tháng trước. Vào một buổi tối mùa Đông lạnh lẽo, mẹ bạn lôi con lợn bạn nuôi bao năm nay bằng tiền mừng tuổi ra, moi móc bằng sạch sẽ không còn cắc bạc nào ở trong. Sau đó bố bạn cẩn thận kiểm đếm, thống kê, phân loại. Số tiền được chia làm hai phần: một phần lớn trị giá ba triệu hơn đưa cho mẹ gửi ngân hàng, hihi, một phần nhỏ gồm các đồng bạc lẻ giao cho bạn làm quỹ riêng trị giá...80k. Số tiền này bạn được dùng để mua truyện, bút, thước, sách trong trường hợp bị mất, bị thiếu. Thế là đang từ một anh "đại phú" bạn bỗng chốc hơi hơi nghèo. Để cải thiện tình trạng hơi nghèo bố mẹ bạn gợi ý bạn cuối tuần nên làm việc nhà để được trả lương. Bạn có hào hứng tham gia một số công việc được sai như gấp quần áo, hót rác, đổ rác, trông em hay kể cả giúp mẹ xúc cơm cho em Xoài. Cuối tuần trước là đầu tháng Tư, từ tối bạn đã gợi ý là hôm nay mẹ chưa trả lương tháng cho con. Mẹ bạn bảo thôi để sáng vì giờ mẹ ngại xuống nhà. Bạn có chút hơi hụt hẫng và bảo giá mà Xoài lớn rồi Xoài xuống lấy ví cho mẹ.

Sáng sớm Chủ nhật, bạn dậy từ rất sớm, gặp mẹ bạn bảo: mẹ có biết ở Phương tây í, họ miết miết hai đầu ngón tay thế này nghĩa là gì không? Mẹ bạn bảo là tiền hả con. Mẹ bạn bla bla bla một vài câu, đấy là biểu tượng về tiền....Xuống dưới nhà bạn đưa hai ngón tay miết miết trước mặt, mẹ bạn vô cùng chậm hiểu lại hỏi : Sao hả con? Bạn bảo: Mẹ chưa trả lương. Hihi. Trong túi còn 26k nên mẹ đưa bạn. Bạn bối rối, sao ít thế? Ờ, thì....bla bla..bla. Bạn cũng vui vẻ chấp nhận mức lương bèo bọt đó với niềm tin mình vẫn giàu hơn nhiều bạn khác trong lớp khi có tận 106 nghìn. Hihi.

Cách làm thùng xốp trồng rau theo Earthbox

Earthbox không phải quá xa lạ với người trồng rau, nó chính là chậu trồng rau thông minh mà chúng ta vẫn hay thấy. Tuy nhiên, nhiều người sử dụng nó chưa đúng công năng điển hình như việc: khoan lỗ dưới đáy để thoát nước cho nhanh hoặc khoan bên cạnh nhưng quá sát đáy làm mực nước dự trữ không nhiều; bỏ cái lưới nhựa đen ở đáy chậu đi để tăng lượng đất lên. Nguyên lý sử dụng của cái chậu thông minh rất đơn giản, nó là mô phỏng quả đất của chúng ta trong đó có cả các mao mạch dẫn nước, có nguồn nước ở dưới, có lối dẫn khí và nước xuống dưới.

Chúng ta có thể mua chậu thông minh hay tự làm những cái Earthbox bằng thùng nhựa để trồng rau như thế này:

Vấn đề là chi phí cho một vườn rau sử dụng thùng hoặc chậu thông minh khá lớn. Mẹ Khoai Xoài đã ứng dụng mô hình này cho thùng xốp và thấy rất đơn giản, cực nhàn cho một người lười như mẹ cháu.

Nguyên liệu:

- Thùng xốp không thủng đáy (có thể gia cố bằng băng dính kín quanh 1/2 thùng)

- Nắp thùng xốp

- Xỉ than tổ ong hoặc xốp cứng, gạch gỗ (nên dùng vật liệu nhẹ)

- Vỏ chai nhựa Lavie hoặc chai dầu ăn: cắt làm đôi và dùi lỗ; muốn bền đẹp có thể dùng cái giỏ nhựa 

- Một đoạn ống nước hoặc ống gen điện (chọn ống gen điện vì rất rẻ, có vài k/m)

Cách làm:

- Bước 1:  Cắt bớt bốn cạnh nắp thùng xốp sao cho nhét vừa vào trong thùng. Tiếp đó, lấy que  nhỏ bằng ngón tay út chọc chi chít các lỗ nhỏ trên phần nắp (mục đích để rễ cây sau này có lối đi xuống phần nước dự trữ ở dưới, nước bốc hơi ẩm đi lên mặt đất) tiếp theo khoét một hình tròn ở giữa phần nắp độ rộng bằng đáy chai nhựa Lavie.

- Bước 2: Đặt hai viên xỉ than vào trong thùng rồi đậy phần nắp đã làm ở B1 lên trên.

- Bước 3: Nhét nửa vỏ chai nhựa đã cắt và đục lỗ vào phần lỗ tròn đã khoét trên nắp thùng. Nhét sâu xuống chạm đáy thùng. Chai nhựa này sau khi đã đổ đất vào trong và lên trên nắp làm nhiệm vụ dẫn nước lên bề mặt đất. Thùng to nên làm hai cái.

- Bước 4: Cắm phần ống gen điện xuyên qua nắp xuống phía dưới. Phần ống này có tác dụng khi cần đi xa vài ngày rót nước trực tiếp xuống đáy dự trữ và giúp việc quan sát mực nước dễ hơn. Cắt 1/3 chai lavie phía trên chụp vào đầu đoạn ống gen điện, nó giống cái phễu để khi rót nước vào dễ dàng hơn.

- Bước 5: Đục 4 lỗ thoát nước và cung cấp khí ở bên cạnh thùng, độ cao dưới hoặc trên phần nắp thùng đã được đặt vào. Muốn có nhiều khí cung cấp cho rễ cây, các lỗ nên đục dưới nắp 1 cm. Không nên đục thấp quá vì khối lượng nước dự trữ ở đáy thùng sẽ không được nhiều.

Mất khoảng 5-10p với 5 bước như trên là xong một cái thùng giờ thì “người nông dân” chỉ việc đổ đất lên trên và gieo hạt.

Ưu điểm của thùng:

- Tiết kiệm tiền làm thùng với một chi phí khá rẻ. Tiền nguyên liệu khoảng 8k. bao gồm 5-6 k cho thùng và 1-2k cho đoạn ống gen điện. Các vật liệu khác bạn hoàn toàn có thể xin được miễn phí.

- Tiết kiệm nước, không phải tưới nhiều, đất thì luôn ẩm đủ nước và đủ khí.Khi cần đi đâu xa vài ngày, đổ nước qua phần ống gen cho chảy trực tiếp xuống dưới. Khi thấy nước chảy ra từ lỗ thoát nước và khí thì dừng lại.

- Tiết kiệm được đất trồng vì có nước dự trữ dẫn lên trên nên chỉ cần lượng đất vừa đủ.

- Đất không bị ngâm lưu cữu trong nước (chỉ có một phần rất nhỏ đất trong chai nhựa làm nhiệm vụ dẫn nước dự trữ từ dưới lên trên) nên không bị bí, xẹp đất hoặc có mùi khó chịu so với các thùng xốp thông thường ta vẫn để thoát nước cách đáy thùng 5 cm.

- Rễ cây và đất được cung cấp đủ khí theo các hướng: hai bên thùng qua các lỗ thoát, từ trên xuống qua đoạn ống nhựa

Muốn có một vườn rau sân thượng xanh tốt hiệu quả “nông dân bê tông” phải tiến hành nhiều việc như: làm đất, diệt sâu bệnh, bổ sung chất dinh dưỡng, chọn giống… Với cách làm thùng như trên, chúng ta đã giải quyết được vấn đề đầu tiên cơ bản trong trồng trọt đó là: NƯỚC.

Ps: Thùng Earthbox chuẩn còn có một màng nilong được phủ kín trên bề mặt để hạn chế việc nước bốc hơi, nước bốc hơi, ngưng trên bề mặt nilong lại nhỏ xuống đất. Mẹ Khoai bỏ không dùng nó vì không đủ kiên nhẫn. Hihi.

Các bác "nông dân mới" có thể tham khảo thêm các kinh nghiệm "còi" trồng rau sân thượng của mẹ Khoai Xoài ở các bài:  
                Trồng rau sân thượng: Bạn cần có gì?
                Trồng rau sân thượng: Bạn cần làm gì?
                Trồng rau sân thượng: Bạn cần học gì?

Thời gian chảy trôi

Thời gian đã chảy trôi thành ngày cũ. Nhìn lên đã gần hết một năm. Cuộc sống vẫn cứ đều đều theo nhịp của một bà mẹ bỉm sữa. Mỗi ngày chỉ thích thú khi được bế bạn Xoài một tý, cằn nhằn bạn Khoai một tẹo, ôm bạn bố môt tý. Chả mấy chốc mà hai bạn rồi sẽ bay ra những khoảng trời to rộng hơn. Chưa đến lúc đó nhưng trong lòng đã đầy hoài niệm rồi đấy thôi.

"Ngoài kia không còn nắng mềm"

Chẹp chẹp, một mùa Đông nữa lại đến, chưa kịp tận hưởng những ngày Thu tuyệt đẹp. Không sao nhỉ, mùa Đông với mình vẫn luôn tuyệt vời. Đã hoàn thành gần hết các việc của một năm: Công việc , khoa học, thiện nguyện. Úi chà, vẫn còn cái B1 treo lơ lửng trên đầu. Chưa khởi động và chưa nhúc nhích.Điệp khúc này nhắc đi nhắc lại hoài hai năm nay rồi. Hihi.Cho một ngày đầu tháng nhiều hứa hẹn sẽ hoàn thành các việc khác còn dang dở Ồ zeeeeee!
PS: Lảm nhảm nhân một ngày nghe linh tinh, thấy đời vui và nhiều hạnh ngộ